Eski Türklerin Kullandığı İlginç Semboller ve Anlamları

Xander

Emektar Üye
Katılım
Mart 22, 2019
Mesajlar
1,343
Puanları
93
Konum
istanbul
Tepkime puanı
1,080


Nuray Bilgili'nin kaleme aldığı "Türklerin Kozmik Sembolleri: Tamgalar" adlı kitap çok değerli tarihsel bilgiler içeriyor.

Sokrates'e göre sanat, insanın ölümsüzlüğü yakalama arzusundan doğmuştur. Gerçekten de mitolojilerin pek çoğunda ölüm ve yeniden doğuş teması sıklıkla ele alınır. Tekrar doğuş özleminde olan arkaik insanlar en erken sanat eserlerinde genellikle tanrıça idolleri ve doğurganlıkla alakalı simgeler kullanmışlardır.

Yeniden doğuş mitolojilerinin ve sembollerinin temeli ay gizemciliğine dayanır. Diğer bir deyişle ‘’yeniden doğuş’’ düşüncesinin en arkaik arketipi ve simgesi aydır. İnsan en eski çağlardan beri sonsuz yaşamın sırrını bulmaya çalışmıştır. Ay’ın evreleri, ilk ayın görünüşü, büyümesi, dolunay, küçülmeye başlaması, üç gün yok olduktan sonra yeniden görünmesi, yeniden doğuş ve döngü kavramının geliştirilmesinde önemli bir rol oynamıştır.



Neolitik çağlardan bu yana bilhassa tarımın keşfinin ardından sular, yağmur, kadınların ve hayvanların doğurganlığı, bitkiler, erginlenme ritüelleri ve en önemlisi de ölümden sonra hayat fikrinin gelişmesi, ilkel insanda Ay’ın dönemsel değişimleriyle bağlantılı olarak görülmüştür. İnsanlığın önemli bir bölümü yaşamın devamlılığına inanma ihtiyacı hissetmiştir.

Keza bu tema simgeler ve semboller aracılığıyla taşlara, kayalara ve mezarlara da kazınmıştır. Ritmik değişim ve bereket ölçüsü olarak ayın uyandırdığı sezgilerden türeyen spiral, çift sarmal, boynuzlar, yılan ve şimşek simgelerine, Sibirya kültürlerinde de rastlanır.



Ay evreleri ve Ay sembolü

ilhassa göçer ve avcı toplayıcı toplumlar, zamanı ay evrelerini referans alarak ölçer. Bunun bir neticesi olarak da ay takvimleri ortaya çıkmıştır. Atalarımız için ay sembolü, muska, ikonografi, simge vs. kozmik düzlemde önemli sayılan güçlerini bütünüyle bünyesinde toplar. Yaşam enerjisini artırır, ölümden sonrasında ise mutlu bir yazgı sağlar. Ay devamlı yenilendiği için canlıdır, tükenmek nedir bilmez ve insana tekrar doğuş ümidi aşılar.

Ay’ın bu kutsallığı, simgeler ve mitler vasıtasıyla yaşama kavuşur. Türk efsanelerinde de Ay ve Ay'la ilintili ata veya ata-hayvan önemli rol oynar. Türklerin ortak bilinçaltında biçimlenen ay hayvanlarından biri de kurttur. Kurt kutsal ve tanrısal bir canlıdır. Tanrı’nın dünya üzerindeki simgesidir. Proto-Türk olarak tanımlanan Wu-sun’ların ve Göktürklerin kurttan türeme söylencesinde dişi kurtun önemli bir yeri vardır. Tamamen ortadan kaldırılan bir millet, bu hayvan sayesinde yeniden doğar. Cengiz Han’ın atalarından Alan-Kowa çadırında uyurken, ay pencereden içeri girerek kendisini gebe bırakmış ve giderken de kurt kılığında çıkıp gitmiştir. Ay burada dölleyici bir nitelik gösterir.



Oğuz Kağan destanında da Oğuz’a yol gösteren kurt erkektir. Türk efsanelerinde kurdun hem eril, hem dişil özelliği mevcuttur. Tekrar doğuşla alakalı mitolojide dişi kurt doğurganlık, üreme ve buna bağlı olarak ana tanrıça arketipi nitelikleri gösterir. Göç sırasında rehber lider olaraksa tanrı arketipi biçimindedir.



Ay gizemciliği ve düalite

Söz konusu düalite, diğer bir deyişle "ikili özellik" ay gizemciliğinde de mevcuttur. Tüm ikilikler ayın evrelerinde mitsel ve simgesel eşini bulur. Bütün tarihsel ve kozmik döngü inanışlarının çıkış noktası ay ve ay evrelerinin ritimleridir. Kadim uygarlıklarda ay hem eril, hem dişil özelliği bulunan bir gök cismidir. Karanlık tarafıyla dişil, aydınlık yanıyla eril yönü sembolize eder. Tıpkı bir ay hayvanı olan kurdun hem eril hem de dişil nitelikte olması misali.

Türk kozmolojisinde ay ile ilintili bir diğer hayvan ise boğadır. Ayın hilal formu boğanın boynuzlarına benzetilir. Kadim toplumlardaki ezoterik bilgiye göre, Ay Boğa Takımyıldızında yücelir ve kutsal hale gelir.
 
Üst